Door de lucht gelden andere en strengere regels

Waar u op moet letten

• Losse lithium-ionbatterijen (UN 3480) en losse lithium-metaalbatterijen (UN 3090) gaan niet mee in een passagiersvliegtuig; die kunnen alleen als vracht.
• Voor losse lithium-ionbatterijen geldt bovendien een maximale laadtoestand van 30 procent van de capaciteit. Een volgeladen accu die over de weg gewoon mee mag, mag door de lucht dus niet.
• Zitten de batterijen in of bij het apparaat (UN 3481 en 3091), dan bestaat er wel een route via een passagiersvliegtuig, onder de voorwaarden van de verpakkingsinstructie die daarbij hoort.
• De IATA werkt met eigen verpakkingsinstructies (PI 965 tot en met 970) en met secties, elk met eigen limieten per collo.
• Elke luchtvaartmaatschappij en elke afhandelaar mag daarbovenop eigen eisen stellen. Laat uw expediteur bevestigen wat uw maatschappij accepteert.
• Wie luchtvrachtzendingen voorbereidt, moet daarvoor zijn opgeleid. Een ADR 1.3-opleiding dekt luchtvracht niet.

Voor het wegdeel: verder in de wegwijzer ›

De hele wegwijzer op een rij

Hieronder staan alle vragen en alle uitkomsten, zodat u kunt lezen in plaats van klikken.

Waar gaat uw vraag over?

Vervoer en opslag zijn twee verschillende dingen, met verschillende regels. Vervoer valt onder het ADR; opslag in Nederland onder PGS 37-2.

• Ik ga accu's versturen: Een pakket de deur uit, met een vervoerder of met eigen vervoer.
• Ik heb accu's liggen: Voorraad, retouren of ingeruilde exemplaren in een magazijn, werkplaats of winkel.
• Allebei: Ik verstuur ze én ik heb ze in voorraad. We beginnen bij het versturen.

Hoe gaat de zending de deur uit?

Voor de weg geldt het ADR, voor de lucht de IATA-DGR en voor zeevervoer de IMDG-code. Dat zijn drie stelsels met eigen voorschriften; deze wegwijzer volgt het ADR.

• Over de weg: Eigen vervoer, een koerier of een pakketdienst die over de weg rijdt.
• Door de lucht: Luchtvracht, of een pakket naar een bestemming buiten Europa.
• Over zee: Zeecontainer of ferry, meestal met een expediteur ertussen.
• Dat bepaalt de vervoerder: Ik geef het pakket af bij een pakketdienst en weet niet welke route het neemt.

Wat gaat er de deur uit?

Kies wat er in de doos of op de wagen gaat. Weet u het niet zeker, kies dan wat er het dichtst bij komt; u kunt altijd terug.

• Een losse accu of batterij: Niets eromheen: alleen de accu zelf, bijvoorbeeld een reserve-accu of een los besteld exemplaar.
• Een apparaat met de accu erin: De accu zit in het apparaat: een laptop, boormachine, telefoon of speelgoed.
• Een apparaat met de accu er los bij: Apparaat en accu in dezelfde doos, maar niet in elkaar.
• Een voertuig of machine met een accu erin: Een e-bike, scootmobiel, robotmaaier, heftruck of ander voertuig dat op de accu rijdt of werkt.
• Een laadeenheid of container met batterijen erin: Een accucontainer of laadeenheid die stroom levert buiten de eenheid zelf, bijvoorbeeld voor een bouwplaats of een evenement.
• Een prototype of een kleine productieserie: Nog niet beproefd volgens het Handboek beproevingen en criteria, of een serie van ten hoogste 100 cellen of batterijen.
• Een accu die beschadigd of defect is: Opgezwollen, lek, verbrand, teruggeroepen, of waarvan u de veiligheid niet kunt vaststellen.
• Een accu die weg moet: Voor recycling of als afval, bijvoorbeeld een retourstroom of een inzamelpunt.

Wat voor batterij is het?

Het staat vrijwel altijd op de accu zelf of op het typeplaatje van het apparaat.

• Lithium-ion: Oplaadbaar. Op de accu staat een waarde in Wh (wattuur), of een spanning en een capaciteit waar u dat uit rekent.
• Lithium-metaal: Meestal niet oplaadbaar, bijvoorbeeld knoopcellen en batterijen in meetapparatuur. Op de accu staat een lithiumgehalte in gram.
• Natrium-ion: Nieuw en in opkomst, onder meer in thuisbatterijen en lichte voertuigen. Sinds het ADR 2025 met eigen UN-nummers.
• Ik weet het niet

Hoeveel wattuur (Wh)?

Staat het er niet, dan rekent u het uit: spanning (V) maal capaciteit (Ah) is het aantal Wh. Bij mAh eerst delen door 1000. Een accu van 36 V en 10 Ah is dus 360 Wh.

• Een cel tot en met 20 Wh, of een batterij tot en met 100 Wh: De meeste telefoons, laptops, gereedschapsaccu's en powerbanks vallen hieronder.
• Meer dan 20 Wh per cel of meer dan 100 Wh per batterij: Denk aan e-bike-accu's, thuisbatterijen en accu's voor voertuigen.
• Ik kan het nergens vinden

Hoeveel lithium zit erin?

Het lithiumgehalte staat in gram op de batterij of in het gegevensblad van de fabrikant.

• Een cel tot en met 1 gram, of een batterij tot en met 2 gram
• Meer dan 1 gram per cel of meer dan 2 gram per batterij
• Ik kan het nergens vinden

Gaat het voertuig of de machine als geheel op transport?

Het maakt verschil of u het hele ding verstuurt, of alleen de accu eruit.

• Ja, het hele voertuig of de hele machine: De accu zit erin en blijft erin zitten.
• Nee, alleen de accu gaat eruit en op transport: Bijvoorbeeld een e-bike-accu die apart wordt opgestuurd.

Hoeveel batterijen gaan er tegelijk mee?

Het gaat om de massa van de batterijen zelf, zonder verpakking, bij elkaar opgeteld per voertuig of transporteenheid. Niet om wat u per jaar verstuurt.

• Ten hoogste 333 kg: De gebruikelijke situatie bij losse zendingen en pakketten.
• Meer dan 333 kg: Een pallet accu's, een partij thuisbatterijen of een volle bestelbus.
• Er gaan ook andere gevaarlijke stoffen mee, of het wisselt: Dan moet u de punten van de hele lading bij elkaar optellen.

Wat ligt er?

PGS 37-2 gaat over het opslaan van lithiumhoudende energiedragers. Vanaf welke hoeveelheid de richtlijn geldt, hangt af van wat voor energiedragers het zijn.

• Kleine accu's en batterijen: Die onder bijzondere bepaling 188 vallen: telefoon-, laptop- en gereedschapsaccu's, powerbanks.
• Grotere accu's: Boven de grenzen van 188: e-bike-accu's, thuisbatterijen, voertuigaccu's.
• Retouren, defecte of afgedankte accu's: Ingezameld voor recycling of eindverwerking.
• Er ligt iets beschadigds tussen: Opgezwollen, lek, gevallen of teruggeroepen.

Hoeveel ligt er bij elkaar?

Reken eerlijk: retouren, ingeruilde en afgekeurde exemplaren tellen mee, en de accu's die in de producten zelf zitten ook.

• Minder dan 1.000 kg
• 1.000 kg of meer

Hoeveel ligt er bij elkaar?

Voor deze energiedragers ligt de ondergrens lager dan voor kleine batterijen.

• Minder dan 333 kg
• 333 kg of meer

Kleine cellen en batterijen

Uw zending valt binnen de grenzen van bijzondere bepaling 188. Voldoet u aan alle voorwaarden daarvan, dan is het collo niet onderworpen aan de overige ADR-voorschriften: geen oranje borden, geen ADR-certificaat voor de chauffeur en geen vervoersdocument. Het is dus geen vrijbrief maar een lijst waar u langs moet, en die voorwaarden gelden allemaal tegelijk.

• Lithium-ion: ten hoogste 20 Wh per cel en 100 Wh per batterij. Metallisch lithium: ten hoogste 1 g per cel en 2 g per batterij.
• Lithium-ionbatterijen zijn op de buitenmantel gemerkt met de energie-inhoud in wattuur (behalve die van vóór 1 januari 2009).
• Elke cel of batterij is van een getest ontwerptype volgens het Handboek beproevingen en criteria.
• Losse cellen en batterijen zitten in een binnenverpakking die ze volledig insluit, beschermd tegen kortsluiting, in een sterke buitenverpakking.
• Zit de batterij in apparatuur, dan is die beschermd tegen beschadiging en kortsluiting, en kan het apparaat niet onbedoeld aanslaan.
• Op het collo staat het merkteken voor lithiumbatterijen (5.2.1.9).
• Het collo doorstaat een valproef van 1,20 meter in elke stand, zonder dat de inhoud verschuift of vrijkomt.
• De brutomassa van het collo is niet meer dan 30 kg, behalve bij cellen of batterijen in of verpakt met apparatuur.

Te groot voor 188, maar onder de 1.000 punten

Uw batterij valt buiten de vrijstelling voor kleine cellen en batterijen, dus het collo is een echt ADR-collo: goedgekeurde verpakking, etiket 9A, UN-nummer en een vervoersdocument. Maar met ten hoogste 333 kg blijft u onder de 1.000 punten van 1.1.3.6, en dan vervalt een groot deel van wat er om het voertuig heen zit.

• Lithiumbatterijen zitten in vervoerscategorie 2: vermenigvuldigingsfactor 3, en 333 kg per transporteenheid. 333 maal 3 is 999, en daarmee blijft u onder de 1.000.
• U rekent met de massa van de batterijen zelf, zonder verpakking (1.1.3.6.3).
• Wat vervalt: de oranje borden, de schriftelijke instructies, de veiligheidsvoorschriften van 1.10 en het ADR-certificaat van de chauffeur.
• Wat blijft: het vervoersdocument, en daarop moet per vervoerscategorie de totale hoeveelheid én de berekende waarde staan. Bij 200 kg wordt dat: vervoerscategorie 2, 200 kg, 600 punten.
• Wat ook blijft: de brandblusser van 2 kg, de opleiding van de betrokken personen en het rookverbod tijdens de behandeling.
• De verpakking, de kenmerking en de etikettering van het collo zelf veranderen niet. De 1000-puntenregeling gaat over het voertuig, niet over de doos.

Volledig ADR-vervoer

Boven de 333 kg komt u over de 1.000 punten heen, en dan geldt het ADR onverkort. Dit is geen zending die u nog even met de bestelbus wegbrengt: er hoort een opgeleide chauffeur bij, een uitgerust voertuig en een volledige papierwinkel.

• Bepaal het juiste UN-nummer en de juiste vervoersbenaming, en verpak volgens de verpakkingsinstructie die daarbij hoort (P903 voor onbeschadigde batterijen).
• Etiket 9A en het UN-nummer op elk collo.
• Vervoersdocument met alle voorgeschreven gegevens.
• Oranje borden op het voertuig, voor en achter.
• Een chauffeur met een geldig ADR-certificaat.
• De voorgeschreven uitrusting aan boord, waaronder brandblussers en de persoonlijke beschermingsmiddelen uit de schriftelijke instructies.
• Een veiligheidsadviseur voor de onderneming, en de opleiding van alle betrokken medewerkers volgens hoofdstuk 1.3.

Tel eerst de punten van de hele lading

Zodra er meer dan één gevaarlijk goed meegaat, of zodra de hoeveelheid per rit verschilt, is de vraag niet meer hoeveel batterijen u verstuurt, maar hoeveel punten de complete transporteenheid scoort. Dat is de rekensom van 1.1.3.6, in de wandelgangen de 1000-puntenregeling.

• Zoek per stof of voorwerp de vervoerscategorie op in tabel A, kolom 15.
• Lithiumbatterijen zitten in vervoerscategorie 2: factor 3, hoogst toelaatbare hoeveelheid 333 kg.
• Vermenigvuldig de hoeveelheid met de factor van die categorie en tel alles bij elkaar op.
• Bij voorwerpen zoals accu's en batterijen rekent u met de massa zonder verpakking.
• Blijft de som onder de 1.000, dan geldt de vrijstelling. Vanaf 1.000 is het volledig ADR-vervoer.
• Goederen in vervoerscategorie 0 kunnen op deze manier niet worden vrijgesteld; categorie 4 telt onbeperkt mee.

Een beschadigde of defecte batterij is een apart geval

Het UN-nummer verandert niet, maar de route wel: bijzondere bepaling 376 maakt van deze zending altijd een volledige ADR-zending, met eigen verpakkingsinstructies. Een beschadigde batterij mag nooit onder bijzondere bepaling 188 worden verzonden, ook niet wanneer hij onder de 100 Wh blijft.

• Signalen: een opgezwollen of gebolde behuizing, scheuren, deuken of gaten, lekkage of een zoete chemische geur, verkleuring of smeltsporen, warm worden zonder gebruik, niet meer laden of zichzelf leegtrekken.
• Ook een batterij die gevallen is, nat is geworden of in de zon in een auto heeft gelegen is verdacht, en dat geldt eveneens voor een batterij waarvan de klant meldt dat hij raar deed.
• Zet hem apart op een onbrandbare ondergrond, uit de buurt van andere batterijen, verpakkingsmateriaal en de uitgang. Niet opladen, niet even testen, niet openmaken.
• P908 geldt voor beschadigde of defecte batterijen zonder acuut gevaar: een gekeurde verpakking, elke batterij afzonderlijk beschermd, omgeven door onbrandbaar, niet-geleidend absorberend materiaal.
• P911 geldt wanneer de batterij snel uiteen kan vallen, gevaarlijk kan reageren of vlammen kan produceren: een speciaal beproefde verpakking, in de praktijk meestal een gecertificeerde batterijbrandkist.
• Het collo draagt het etiket van klasse 9A en het UN-nummer, en in het vervoersdocument komt de vermelding erbij, bijvoorbeeld UN 3480 LITHIUM-IONBATTERIJEN, BESCHADIGDE/DEFECTE, 9, (E).
• Overleg vooraf met uw vervoerder: niet iedere vervoerder accepteert deze zendingen.

Batterijen die worden afgevoerd of gerecycled

Batterijen die voor verwijdering of recycling worden vervoerd, vallen onder bijzondere bepaling 377, met verpakkingsinstructie P909. Die route is eenvoudiger dan de volledige ADR-route, maar hij stelt eigen voorwaarden, en hij geldt niet voor batterijen die beschadigd of defect zijn.

• Een gebruikte batterij is niet automatisch een beschadigde batterij, maar een afvalstroom bevat wel meer variatie dan een partij nieuwe batterijen. Een verpakking die voor de een geschikt is, is dat voor de ander niet vanzelf.
• Kortsluiting is hier het grootste risico: batterijen mogen niet ongecontroleerd in één bak, en aansluitpunten worden volgens de interne procedure afgeplakt of beschermd.
• Beschadigde, opgezwollen of warme exemplaren gaan nooit tussen de gewone inzamelstroom. Die volgen de route voor beschadigde batterijen.
• Lithium-metaal en lithium-ion hebben verschillende UN-nummers. Weet dus welke stroom u verzamelt voordat u alles bij elkaar verpakt.
• Voor consumentenbatterijen loopt de inzameling in Nederland meestal via een erkende inzamelaar zoals Stibat; die levert de verpakking en de instructie.
• Naast het ADR gelden er regels voor afvalstoffen en producentenverantwoordelijkheid. Lithiumbatterijen horen niet bij het gewone bedrijfsafval.

Een voertuig of machine met de accu erin

Een compleet voertuig met een ingebouwde lithium-ionaccu valt onder UN 3556, klasse 9, verpakkingsinstructie P912. Wordt zo'n voertuig als lading vervoerd, dan is het op grond van bijzondere bepaling 666 niet onderworpen aan de overige ADR-voorschriften, mits er maatregelen zijn genomen tegen kortsluiting, onbedoelde activering en lekkage. Bij een gewone e-bike of elektrische auto zijn die voorwaarden in de praktijk vanzelf vervuld.

• Onder 666 vervalt het 9A-etiket op het voertuig, en ook de oranje borden, het vervoersdocument en het ADR-certificaat voor de chauffeur.
• Wat blijft gelden: de accu moet een getest ontwerptype zijn (bijzondere bepaling 388) en beschermd tegen kortsluiting.
• Denk aan e-bikes, e-steps, scootmobielen en golfkarretjes: het complete voertuig met de accu erin.
• Bij een beschadigde accu geldt bijzondere bepaling 667: verwijder de accu als dat kan, of vervoer hem onder de voorschriften voor beschadigde batterijen.

PGS 37-2 is op uw opslag van toepassing

Het ADR gaat over vervoer. Zodra accu's bij u liggen in een magazijn, een werkplaats of een winkel, is dat opslag, en daarvoor bestaat in Nederland een eigen richtlijn: PGS 37-2, over het opslaan van lithiumhoudende energiedragers. Met de hoeveelheid die u opgaf komt u boven de ondergrens uit, en dan gelden de maatregelen van die richtlijn.

• De richtlijn bevat ongeveer 75 maatregelen, in hoofdstuk 7. Ze gaan over het maximale gewicht, de oppervlakte en de hoogte van de opslag, de temperatuur, de afstand tussen energiedragers en brandpreventie en -detectie.
• Welke maatregelen voor u gelden, hangt af van de typical waar u in valt: een scenario per type bedrijf en activiteit, te vinden in hoofdstuk 4 en bijlage H.
• De vier doelen erachter zijn omgevingsveiligheid, brandpreventie, arbeidsveiligheid en rampbestrijding. Dat verklaart waarom er ook eisen aan het personeel en aan het interne noodplan staan.
• Houd beschadigde en verdachte exemplaren apart van de rest van de voorraad, op een vaste, aangewezen plek.
• Kijk waar de opslag staat ten opzichte van vluchtwegen, brandbare goederen en de gevel.
• Ga na of uw verzekering, uw omgevingsvergunning of uw verhuurder hier eisen aan stelt.
• De ondergrenzen ter herinnering: 1.000 kg onder bijzondere bepaling 188 van het ADR of sectie 2 van het ICAO, 333 kg voor de rest en voor alles wat voor recycling of eindverwerking ligt, en één product zodra het beschadigd is.

Onder de ondergrens van PGS 37-2

Met de hoeveelheid die u opgaf blijft u onder de ondergrens waarop de maatregelen van PGS 37-2 van toepassing worden. Dat is geen vrijbrief: de richtlijn bepaalt vanaf wanneer die maatregelen verplicht zijn, niet vanaf wanneer een brand gevaarlijk wordt. Ook onder de grens moet de opslag veilig gebeuren.

• Reken uw voorraad na. Retouren, ingeruilde en afgekeurde accu's tellen mee, en de accu's die in de producten zelf zitten ook; het is bijna altijd meer dan gedacht.
• Eén beschadigde energiedrager is genoeg om PGS 37-2 alsnog van toepassing te laten zijn. Houd die dus apart en weet waar ze liggen.
• Zet accu's niet bij brandbaar materiaal, niet in een vluchtweg en niet naast de uitgang.
• Laad niet onbeheerd op tussen de voorraad, en zeker niet met beschadigde of gerepareerde accu's.
• Wijs één vaste plek aan voor verdachte exemplaren, en zorg dat medewerkers weten wanneer ze er iets heen brengen.
• Vraag uw verzekeraar wat hij van u verwacht; die stelt vaak eisen los van de richtlijn.

Eén beschadigde accu is genoeg

Bij beschadigde energiedragers gelden de eisen van PGS 37-2 al bij de opslag van één product. De hoeveelheidsgrenzen van 1.000 en 333 kg doen dan niet meer ter zake.

• Zet beschadigde exemplaren apart van de voorraad, op een onbrandbare ondergrond, uit de buurt van verpakkingsmateriaal en de uitgang.
• Laad ze niet op en test ze niet; open of demonteer ze niet.
• Zorg dat het een aangewezen plek is die iedereen kent, en niet de dichtstbijzijnde lege pallet.
• Leg vast wat er ligt en hoe lang: een afwijkende accu die blijft staan omdat niemand hem wil aanraken, is precies het risico dat u wilde beperken.
• Spreek af wie beoordeelt wat ermee gebeurt, en met wie er wordt overlegd als het niet duidelijk is.

Door de lucht gelden andere en strengere regels

Luchtvervoer valt niet onder het ADR maar onder de ICAO-TI, in de praktijk toegepast via de IATA-DGR. Die is op het punt van lithiumbatterijen strenger dan het wegvervoer, en een zending die over de weg probleemloos mee mag, kan door de lucht geweigerd worden of zelfs verboden zijn.

• Losse lithium-ionbatterijen (UN 3480) en losse lithium-metaalbatterijen (UN 3090) gaan niet mee in een passagiersvliegtuig; die kunnen alleen als vracht.
• Voor losse lithium-ionbatterijen geldt bovendien een maximale laadtoestand van 30 procent van de capaciteit. Een volgeladen accu die over de weg gewoon mee mag, mag door de lucht dus niet.
• Zitten de batterijen in of bij het apparaat (UN 3481 en 3091), dan bestaat er wel een route via een passagiersvliegtuig, onder de voorwaarden van de verpakkingsinstructie die daarbij hoort.
• De IATA werkt met eigen verpakkingsinstructies (PI 965 tot en met 970) en met secties, elk met eigen limieten per collo.
• Elke luchtvaartmaatschappij en elke afhandelaar mag daarbovenop eigen eisen stellen. Laat uw expediteur bevestigen wat uw maatschappij accepteert.
• Wie luchtvrachtzendingen voorbereidt, moet daarvoor zijn opgeleid. Een ADR 1.3-opleiding dekt luchtvracht niet.

Over zee geldt de IMDG-code

Zeevervoer valt onder de IMDG-code. De klasse en de UN-nummers zijn dezelfde als in het ADR, maar de voorschriften eromheen niet: de code kent eigen verpakkingsbepalingen, eigen documentatie en eigen eisen aan het gescheiden houden van goederen aan boord.

• In het vervoersdocument horen naast het UN-nummer en de vervoersnaam ook het EmS-nummer en de segregatiegegevens. Bij UN 3536 is dat bijvoorbeeld EmS F-A, S-I.
• De tunnelcode uit het ADR staat er bij zeevervoer niet bij; de omschrijving is wel altijd in het Engels.
• Bij een container komt er een containerbeladingsverklaring bij.
• De afzender levert daarnaast het aantal en de omschrijving van de colli, de hoeveelheid, en de gegevens van afzender en ontvanger aan.
• Ook hier geldt een eigen opleidingsplicht, los van het ADR.

Weet u de route niet, ga dan uit van de strengste

Een pakketdienst kiest zelf hoe uw zending bij de ontvanger komt, en die route kan een vlucht bevatten, ook binnen Europa. Zolang u dat niet weet, moet u ervan uitgaan dat de strengste regels gelden, en dat zijn die voor luchtvervoer.

• Vraag uw vervoerder welke regeling hij toepast op lithiumbatterijen en wat hij accepteert. Zet dat schriftelijk vast, niet per zending.
• Veel pakketdiensten sluiten losse accu's boven een bepaalde grens uit, of vragen daarvoor een aparte overeenkomst.
• Vermeld bij de aanmelding dat er lithiumbatterijen in zitten. Een vervoerder die het niet weet, kan er ook geen rekening mee houden.
• Een geweigerd pakket verdwijnt niet: het blijft ergens staan, vaak zonder dat iemand weet wat erin zit.
• Kiest u zelf voor wegvervoer, met een eigen bus of een koerier die rijdt, dan geldt het ADR en kunt u hier verder.

Batterijen ingebouwd in een laadeenheid

UN 3536 is bedoeld voor laadeenheden waarin lithiumbatterijen zijn geplaatst die enkel ontworpen zijn om buiten de laadeenheid stroom te leveren. Bijzondere bepaling 389 regelt wat er dan geldt, en dat is bijzonder: de batterijen binnenin dragen geen merktekens of etiketten, maar de eenheid zelf wel.

• De batterijen moeten voldoen aan 2.2.9.1.7 a) tot en met g) en systemen hebben die overladen en ontladen voorkomen.
• Ze moeten binnenin veilig zijn aangebracht, bijvoorbeeld in rekken of kasten, zodat kortsluiting, onbedoeld in werking treden en verschuiven tijdens het vervoer worden voorkomen.
• Gevaarlijke goederen die nodig zijn voor de veilige werking van de eenheid, zoals een brandblus- of airconditioningsysteem, mogen mee en zijn niet aan het ADR onderworpen. Wat niet nodig is, mag er niet in.
• De laadeenheid krijgt op twee tegenover elkaar gelegen zijden oranje borden volgens 5.3.2.2 en grote etiketten volgens 5.3.1.1.
• Op de vrachtbrief: UN3536 LITHIUMBATTERIJEN INGEBOUWD IN LAADEENHEID, lithium-ion-batterijen of batterijen van metallisch lithium, 9, (E).
• Bij internationaal vervoer komt daar een van de officiële ADR-talen bij, bijvoorbeeld: UN3536 LITHIUM BATTERIES INSTALLED IN CARGO TRANSPORT UNIT lithium ion batteries or lithium metal batteries, 9, (E).

Prototypen en kleine productieseries

Een cel of batterij die nog niet is beproefd volgens het Handboek beproevingen en criteria, deel III, subsectie 38.3, kan niet langs de gewone route. Bijzondere bepaling 310 regelt het vervoer van preproductieprototypen en van productieseries van ten hoogste 100 cellen of batterijen, met verpakkingsinstructie P910.

• De vrijstelling van bijzondere bepaling 188 is hier niet van toepassing: die veronderstelt juist een beproefd ontwerptype.
• Verpakken gebeurt volgens P910, met eisen die verder gaan dan een gewone sterke buitenverpakking.
• Het collo draagt het etiket van klasse 9A en het UN-nummer, en er hoort een vervoersdocument bij.
• Dit is geen route om zelf in te richten. Laat de verpakking en de zending beoordelen door iemand die de bepaling erbij pakt.
• Gaat het om meer dan 100 cellen of batterijen, of om een serieproduct, dan is het geen prototype meer en moet het ontwerptype gewoon beproefd zijn.

Natrium-ion: eigen UN-nummers, dezelfde grenzen

Sinds het ADR 2025 heeft natrium-ion eigen posities: UN 3551 voor losse batterijen met organisch elektrolyt en UN 3552 voor batterijen in of verpakt met apparatuur. Ze zitten in klasse 9, met hetzelfde etiket 9A en dezelfde vervoerscategorie 2 als de lithiumposities.

• Bijzondere bepaling 188 geldt ook voor natrium-ion, en met dezelfde grenzen: ten hoogste 20 Wh per cel en 100 Wh per batterij.
• Ook de andere bepalingen lopen mee: 310 voor prototypen, 376 voor beschadigde en defecte batterijen, en 377 voor afvoer en recycling.
• De verpakkingsinstructies zijn dezelfde reeks: P903 voor onbeschadigde batterijen, en P908, P909, P910 of P911 in de bijzondere gevallen.
• Een voertuig dat op een natrium-ionbatterij rijdt, heeft een eigen positie: UN 3558.
• Vraag het gegevensblad op bij uw leverancier. Natrium-ion is nieuw, en op de batterij zelf staat nog lang niet altijd duidelijk wat het is.

Zoek eerst uit wat voor batterij het is

Zonder te weten of het lithium-ion of lithium-metaal is, valt er niets te bepalen: de grenzen, het UN-nummer en de voorschriften verschillen.

• Kijk op de accu zelf; het staat er meestal op, samen met de spanning en de capaciteit.
• Kijk anders op het typeplaatje van het apparaat of in de handleiding.
• Vraag het na bij de leverancier of de fabrikant; die heeft een gegevensblad.
• Oplaadbaar is vrijwel altijd lithium-ion; een knoopcel of een batterij in meetapparatuur is vaak lithium-metaal.

Zoek de waarde op voordat u verstuurt

Het aantal wattuur of het lithiumgehalte bepaalt of uw zending binnen de grenzen van de vrijstelling valt. Zonder die waarde kunt u dat niet vaststellen, en dan is versturen een gok.

• Bij lithium-ion: spanning maal capaciteit. 36 V maal 10 Ah is 360 Wh.
• Staat de capaciteit in mAh, deel dan eerst door 1000.
• Bij lithium-metaal staat het lithiumgehalte in gram op de batterij of in het gegevensblad.
• Vraag het gegevensblad op bij uw leverancier; die hoort het te hebben.

Deze wegwijzer gaat over wegvervoer volgens het ADR en helpt u de goede vragen te stellen. Hij beoordeelt uw zending niet: dat doet u zelf, en u blijft daar als afzender verantwoordelijk voor. Voor luchtvracht en zeevracht gelden aanvullende regels, waaronder IATA/ICAO en IMDG.